Wat is improvisatie?
Het geven van een eenduidige definitie van improvisatie is niet eenvoudig. Een van de redenen hiervoor is dat beschrijvingen van improviseren verschillende muzikale stijlen betreffen, vaak door verschillende groepen uitgevoerd. Daarnaast is het onderscheid met componeren niet altijd duidelijk. Bij beide begrippen gaat het om 'het ordenen van geluiden in een samenhang die meer of minder ‘nieuw’ is’. Het verschil is dat dit 'ordenen van geluiden' bij componeren van te voren gebeurt, terwijl de ordening bij improvisatie geheel of gedeeltelijk gelijktijdig (op het moment zelf) bedacht en uitgevoerd wordt.
Doceren van improviseren
Onderzoeker C.D. Azzara beschrijft een lange leerlijn voor improviseren, die bestaat uit de volgende stappen:
- fase 1 (intens luisteren): de docent laat leerlingen regelmatig en veelvuldig naar muziek luisteren in de muziekstijl waarin geïmproviseerd gaat worden
- fase 2: leerlingen leren bestaande karakteristieke melodieën, baslijnen of vormen van een muziekstijl op het gehoor spelen of zingen
- fase 3: leerlingen leren zelf te improviseren binnen een muziekstijl.
Leren improviseren
Azzara beschrijft het leren improviseren vooral vanuit het perspectief van de docent. Voor leerlingen in het basisonderwijs heeft onderzoeker J. Kratus een ontwikkelingsmodel ontwikkeld, dat uit de volgende fases bestaat:
- exploratie: de leerling experimenteert met klanken en combinaties van klanken in een losse muzikale structuur
- procesgeoriënteerde improvisatie: de leerling probeert meer coherente muzikale patronen te creëren en muzikale patronen te voorspellen, in een losse muzikale structuur
- productgeoriënteerde improvisatie: de leerling wordt zich tijdens het improviseren meer bewust van de door een bepaalde muzikale structuur opgelegde beperkingen, zoals vorm, maatsoort en tonaliteit
- vloeiende improvisatie: de leerling beheerst zijn stem of instrument meer ontspannen en automatisch
- gestructureerde improvisatie: de leerling is zich bewust van de muzikale structuur van een improvisatie
- improviseren binnen een stijl: de leerling kent de conventies van een bepaalde improvisatiestijl en kan deze vloeiend toepassen
- persoonlijke improvisatie: de leerling ontwikkelt een eigen improvisatiestijl.
Meer informatie
Artikel 'Leren improviseren' van Melissa Bremmer (Cultuur + Educatie 28, 2010, pp. 14-33)
Zie ook
Klats!, een muziekmethode gericht op improvisatie (voor primair onderwijs)
